Cargo Info Vietnam

English Version

Giấc mơ ASEAN tại cấp cao Hà Nội

Thứ hai, 12 Tháng 4 2010 09:41

Những can dự của ASEAN tại cấp cao 16 thể hiện qua các tuyên bố Hà Nội mãi mãi sẽ là những giấc mơ hay có cơ trở thành hiện thực? Cửu Long cạn dòng hay ứng xử Biển Đông có phải chỉ là vấn đề của một mình Việt Nam?

Đi vào mùa cấp cao năm nay, hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 16 (ASEAN 16) trùng vào thời điểm của những biến đổi. Chưa phải là lột xác, nhưng sau nhiều năm đã đến lúc ASEAN bắt đầu suy nghĩ lại về một số nguyên tắc “nền” kể từ ngày ra đời. Toàn cầu hoá 3.0 và khu vực hoá lai ghép đang đặt lên bàn cân những giá trị “cốt lõi” một thời. Không can dự, không linh hoạt thì làm sao có được một hội nghị cấp cao sống động giữa Hà Nội trong những ngày này?

Từ một câu lạc bộ chuộng thả nổi, tránh mọi quy chế gò bó, từ nay, ASEAN chuyển mạnh sang một kỷ nguyên xây dựng cộng đồng trong khuôn khổ định chế và pháp lý của Hiến chương. Chiều 8.4, phát biểu tại cuộc họp đầu tiên giữa lãnh đạo các nước thành viên ASEAN với đại diện hội đồng liên nghị viện ASEAN (AIPA), chủ tịch ASEAN 2010, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khẳng định ASEAN đã chuyển sang mục tiêu hợp tác mới, hướng tới mục tiêu hành động, thành lập Cộng đồng ASEAN vào năm 2015. Tiến trình này đòi hỏi có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các cơ quan lập pháp và hành pháp trong mọi nước thành viên.

Trong và ngoài đều biến đổi

Từ bên ngoài, rõ ràng ASEAN đang đối diện với những tình huống tế nhị giữa Trung Quốc và Mỹ. Tổ chức vùng đang muốn thấy Mỹ phải có chủ trương dứt khoát hơn về cả an ninh lẫn kinh tế tại một khu vực then chốt đối với luồng giao lưu kinh tế và là nơi sinh sống của hơn 584 triệu người.

ASEAN 16 là cấp cao đầu tiên của Hiệp hội các nước Đông Nam Á không có các đối tác ASEAN cùng dự. Các nước lớn sẽ đến Việt Nam vào dịp cuối năm nay. Chưa tham gia, nhưng bàn tay vô hình của những nước lớn này khá rõ. Cái để mắt nhiều hơn tới châu Á của chính quyền Obama khiến cho mọi việc khác trước. Cả tổng thống lẫn ngoại trưởng đều khẳng định nước Mỹ đang trở lại khu vực. Sau nhiều lần trì hoãn, Mỹ tham gia hiệp ước Thân thiện và hợp tác Đông Nam Á.

Trong khi đó, Trung Quốc đang thể hiện tư thế muốn trở thành siêu cường; hợp tác với một số nước láng giềng và tỏ thái độ kình địch với vài nước khác, theo như nhận xét của cố vấn chính phủ Đức. Trên thực tế, quả là Trung Quốc đang ngồi vị trí chiếu trên ở ĐNA so với Mỹ. Mặc dù cuộc kéo co Trung – Mỹ cấp độ toàn cầu và ở ngay trong khu vực đang vào hồi cao trào. Tuy nhiên, truyền thông Mỹ lại gọi đây là những căng thẳng êm dịu (ý nói có khẩu chiến nhưng không để quan hệ đổ vỡ).

Việt Nam nhận chiếc ghế chủ tịch đúng vào thời điểm bản thân cũng đang nhìn lại lý thuyết phát triển và chính sách kinh tế của mình sau nhiều biến động trong những năm qua. Chiêm nghiệm cùng ASEAN, so với 12 năm trước, lần này rõ ràng Việt Nam chủ động hơn, có đà hơn trong ngoại giao đa phương, năng động thúc đẩy các nỗ lực quốc tế hoá, nhân bản hoá tranh chấp ở Biển Đông và vấn đề hạ lưu sông Mekong.

Thắng lợi có ý nghĩa chuyển giai đoạn

Tuyên bố ASEAN về phục hồi kinh tế và tăng trưởng bền vững; Tuyên bố ASEAN về ứng phó với biến đổi khí hậu và Tuyên bố của Chủ tịch hội nghị đều là những văn kiện sẽ đi vào lịch sử như là tầm nhìn và chương trình hành động xuyên thập kỷ của cộng đồng các quốc gia Đông Nam Á. Thắng lợi bao trùm ở đây là Việt Nam đã dung hoà được những khác biệt để xây dựng được quan điểm thống nhất và thực hiện được quan điểm này qua các văn kiện chính thức được thông qua.

Từ nay, ASEAN được khẳng định như một thực thể kinh tế, chính trị gắn kết trên cơ sở Hiến chương ASEAN. Với việc ký Nghị định thư về giải quyết tranh chấp (ECWC), các lãnh đạo ASEAN đã tiết lộ cương lĩnh và tiến trình để khu vực ASEAN tiến đến thành một cộng đồng chung vào 2015. Hội nghị cũng đã bàn thảo về định hướng của ASEAN trong giai đoạn tới, đặc biệt xác định cấu trúc kinh tế khu vực sau khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Đề tài được đón đợi nhiều nhất là chuyển từ tuyên bố chung về ứng xử giữa các bên (DOC) lên bộ quy tắc về ứng xử trên Biển Đông (COC). Bộ quy tắc có tính ràng buộc nhiều hơn về pháp lý so với tuyên bố chung DOC vốn đã được ký giữa Trung Quốc và ASEAN năm 2002. Nếu đúng, đây là thắng lợi bước đầu của ý chí tập thể, của lẽ phải và công lý. ASEAN đang vươn lên, để thấy trước, chủ động trong các vấn đề quốc tế và giải quyết xung đột ở khu vực. Giải quyết tranh chấp Biển Đông đang gắn với quá trình xây dựng cộng đồng ASEAN vững mạnh.

Thảm trạng cạn kiệt ở hạ lưu Mekong, tình hình bất ổn ở Biển Đông cùng với bao đe doạ phi truyền thống khác… tất cả được nêu lên tại hội nghị (dù dưới bất kỳ hình thức nào). Lần đầu tiên hợp tác giữa Asean với Uỷ hội sông Mekong (ASEAN-MRC) được đặt ra. Cơ hội bao năm mới có một lần hay sẽ thành tiền lệ để tạo nên năng động khu vực? Tương lai sẽ trả lời ASEAN không còn là “talk show”, nơi tụ hội những người nói mà không làm. Có nên ca mãi bài ca “đồng thuận” hay hãy hướng tới một diễn đàn của hành động, một khuôn khổ của định chế?

Phía trước không phải là con đường tơ lụa

“Hãy nhìn ASEAN trong thế so sánh, với Trung Đông, châu Phi, để thấy ASEAN đang làm tốt”, Tổng thư ký ASEAN Surin Pitsuwan đã lên dây cót cho dư luận như vậy. Nhưng nếu thử đem thái độ của Asean trước khó khăn của một vài thành viên so sánh với tuyên bố của các nước khu vực đồng euro sẵn sàng hỗ trợ Hy Lạp để tránh gây ra một hiệu ứng dây chuyền trong khu vực thì sao? Đã đành mọi sự so sánh đều khập khiễng, nhưng nhìn thế để thấy con đường phía trước còn gập ghềnh!

Trong bối cảnh quốc tế đang trải qua nhiều biến động, với những thay đổi nội tại, những thắng lợi bước đầu qua ASEAN 16, con đường phía trước của Asean vẫn còn dài, đòi hỏi nhiều can dự tích cực và kiểm soát được tình hình. Tương lai của khối tuỳ thuộc vào sự thành công của chương trình cụ thể về xây dựng ba cộng đồng: an ninh – chính trị, kinh tế – thương mại và văn hoá – xã hội.