Cargo Info Vietnam

English Version

Một vài kiến về dự án đầu tư đường sắt cao tốc Hà Nội - TP Hồ Chí Minh

Thứ ba, 25 Tháng 5 2010 15:34

Thực chất của sự đồng thuận đối với sự cần thiết phải đầu tư cho đường sắt

Kể từ 1975, trong 35 năm phát triển xây dựng kinh tế, đặc biệt là cải tạo, xây dựng cơ sở hạ tầng GTVT, ngành vận tải đường sắt được nhận được sự đầu tư đúng mức, tương xứng với năng lực, thế mạnh và bề dày truyền thống của một ngành vận tải chủ lực, then chốt “nhiều, nhanh, rẻ, an toàn”.

Vì thế, khi nghe tin dự án đầu tư đường sắt cao tốc, ai cũng coi đó như một tín hiệu vui và sự cần thiết phải đầu tư cho đường sắt đã nhận được sự đồng thuận của dư luận.

Tuy nhiên, có thể coi cuộc hội thảo ngày 11/5/2010 do Liên hiệp hội khoa học kĩ thuật Việt Nam (VUSTA) và Bộ GTVT đồng tổ chức và những vấn đề mà các đại biểu tham dự đã đặt ra cho dự án đầu tư đường sắt cao tốc (DAĐT ĐSCT) là hoàn toàn hợp lý và thỏa đáng.

Nó phản ảnh sự đồng thuận về sự cần thiết phải đầu tư để vực ngành đường sắt VN hiện đang ốm yếu, tương xứng với vị trí và tầm vóc của một ngành vận tải chủ lực.

Và không thể hiểu lầm đó là sự đồng thuận dành cho nội dung còn nhiều bất cập và thiếu sót của bản DAĐT ĐSCT mà Tổng Công ty ĐSVN đã chuẩn bị và Bộ GTVT trình Chính phủ để Chính phủ sẽ trình ra Quốc hội trong kỳ họp tháng 5/2010.

Cho dù TGĐ TCTĐSVN có giải trình cho những thiếu sót của DA rằng: đây chỉ là DAĐT để xin chủ trương QH có cho làm hay không, dự án đã sử dụng các số liệu của dự báo qui hoạch vì VN chưa có kinh nghiệm làm ĐSCT... chỉ sau khi QH cho phép làm, DA mới tính đến những vấn đề như nguồn vốn, khả năng trả nợ, tác động môi trường... và những vấn đề ấy sẽ được nêu lên trong báo cáo khả thi (F/S) của DA...

2. Dự án Đường sắt cao tốc chỉ có 1 phương án duy nhất để QH xem xét đánh giá và quyết định.

DAĐT ĐSCT mà mục tiêu duy nhất nhắm đến là để chuyên chở người, xóa đi cảnh bất cập cung cầu về vận tải khách Bắc - Nam trong những dịp Tết lễ... Mục tiêu đặt ra như vậy là chưa thực sự hợp lý khi tìm cách giải bài toán vận tải hành khách với những điều kiện cực đỉnh và chỉ là tình thế, không diễn ra thường xuyên, kéo theo những lãng phí ghê gớm về tổng mức đầu tư...!

Hãy nhìn qua Trung Quốc, với mạng lưới đường sắt khổng lồ, và tốc độ khai thác trung bình của đoàn tàu khách cũng chỉ mới đạt mức 120 km/h, họ vẫn chấp nhận tình trạng “biển người” chờ đợi chen lấn, dẫm đạp lên nhau mua vé chờ tàu ở các nhà ga mỗi dịp Tết đến, Xuân về...! Xin không nhắc lại những gì đã được nêu ra trong các nhận xét phản biện của nhiều đại biểu - là những nhà khoa học và cán bộ kĩ thuật có uy tín, có kinh nghiệm đối với sự thiếu nhất quán hoặc chưa được đề cập đến trong nội dung của bản DA. TGĐ TCTĐSVN lý giải rằng, đây mới là giai đoạn lập báo cáo đầu tư, để xin ý kiến quyết định chủ trương đầu tư của QH, thế nhưng, điều thật không hợp lý là BCĐT của TCTĐSVN lại chỉ nêu ra có 1 PA duy nhất - không cho người quyết định cơ hội xem xét, so sánh với các PA khác trước khi quyết định...!?

3. Để nói rõ hơn về điều này, chỉ xin nêu lên sơ lược một vài vấn đề như sau

- Chiều dài toàn tuyến là 1.570 km, đường sắt khổ 1.435 m, đường đôi, điện khí hóa. Vì sao không có PA trên cơ sở đường khổ 1.067m, đường đôi, điện khí hóa những khu đoạn có điều kiện (ví dụ: HN-Vinh, SG-NT...) những khu đoạn thực hiện điện khí hóa gặp khó khăn, sẽ sử dụng đầu kéo là loại tự chạy diesel-điện... và với PA sử dụng linh hoạt đầu kéo sẽ góp phần giải bài toán vận chuyển cả hành khách và hàng hóa, ngay trên kết cấu hạ tầng đường sắt đã đầu tư xây dựng, điều mà DAĐT ĐSCT đã hoàn toàn bỏ qua không tính đến. PA này có tổng mức đầu tư là bao nhiêu so với tổng mức đầu tư DA ĐSCT là hơn 55 tỷ USD...! (chúng tôi nêu điều này là hoàn toàn có cơ sở, bởi đoàn tàu Shinkansen của Nhật Bản cũng đã được sử dụng trên khổ đường sắt 1.067, ngay tại chính Nhật Bản).

- Trong tổng chiều dài 1.570 km, có đến 1.043 km cầu cạn (chiếm 66,5% toàn tuyến), với hệ thống đoàn tàu Shinkasen, mạng cấp điện là xoay chiều (AC), điện áp 25 KV, tổng công suất phụ tải là 770 triệu Kwh (năm 2020). Vậy việc xây dựng mạng cấp điện này có thật sự khả thi và nguồn điện cung ứng sẽ được cân đối ra sao trong tổng sơ đồ phát triển của TCT Điện lực Việt Nam - EVN.

- Một điều nữa cần phải đề cập, như TCTĐSVN đã thừa nhận, DA được xây dựng trên cơ sở dự báo qui hoạch phát triển của VN. Nói về chất lượng của công tác dự báo, có lẽ đã có không ít lời bàn và thực tiễn kiểm chứng về sự thiếu chính xác của công việc này... Vậy hệ số rủi ro trong DA này ra sao, TCTĐSVN đã lường đến và sẽ có dự kiến xử lý?

4. Lời kết

Đầu tư cho ĐSVN là hết sức cần thiết và cấp bách. Nhưng đó là đầu tư để nâng cao năng lực vận tải cả hành khách và hàng hóa, trong một qui hoạch tổng thể, hài hòa giữa mạng đường sắt trục và mạng đường khu vực, phục vụ thiết thực cho mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, chứ không thể chỉ là đầu tư để thỏa mãn ý tưởng quá lãng mạn về một hệ thống tàu siêu tốc chỉ chở khách đường dài, có thể cạnh tranh với máy bay!

Cần phải đầu tư, nhưng đó là đầu tư có bài bản, căn cơ, có lộ trình hợp lý và khả thi. Và rất cần phải thực hiện ở phạm vi thử nghiệm để đánh giá trước khi quyết định mở rộng. Một siêu dự án như DAĐSCT rất cần phải có thêm thời gian để TCTĐSVN bổ sung thêm các PA khác nhau, lấy thêm ý kiến đóng góp của tất cả những người hiểu biết và tâm huyết, trước khi trình Chính Phủ và Quốc Hội xem xét quyết định.